Szczypta historii…

Sosnowiec prawa miejskie otrzymał w 1902 roku, więc jako miasto może się poszczycić zaledwie ponad stuletnią historią. Ale wzmianki o osadnictwie na tych terenach są znacznie starsze i sięgają czasów piastowskich.

Pierwsze doniesienia o Zagórzu, położonym w obecnych granicach miasta, pochodzą z 1228 roku. Równie stary jest Klimontów. Dokumenty z XIV wieku wymieniają takie wsie, jak Milejowice i Pogonia. 200 lat później możemy już uzyskać informacje o osadzie Mrowisko, która później zmieni nazwę na Modrzejów oraz o Niwce. Ciekawe są też losy najstarszego zabytku w mieście – Zamku Sieleckiego. Pierwsze wzmianki o tej budowli pochodzą z 1403 roku. Już wtedy w miejscu obecnego zamku istniała średniowieczna fortalicja.

Tereny, na których obecnie znajduje się Sosnowiec wchodziły w skład Księstwa Siewierskiego i należały do książąt śląskich, później dostały się pod panowanie biskupów krakowskich. Obszar ten w 1790 roku został wcielony do Korony Polskiej. Po trzecim zaborze osady wchodzące w skład obecnego Sosnowca znalazły się w zaborze pruskim, od 1807 roku były w Księstwie Warszawskim, a w 1815 roku zostały włączone do Królestwa Polskiego (zabór rosyjski).

Dynamiczny rozwój Sosnowca w XIX wieku wiąże się z odkryciem bogatych złóż minerałów, przede wszystkim węgla kamiennego, oraz z rozwojem kolei. W 1848 roku w Maczkach wybudowano dworzec kolejowy. W 1859 roku kolejny dworzec powstał już w centrum przyszłego miasta. Wtedy to wybudowano odnogę Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Z bazą surowcową i nadgranicznym położeniem Sosnowca związane jest powstanie kopalni węgla kamiennego. Były to: „Nadzieja Ludwika”, „Maurycy”, „Pogoń”, „Ostra Górka”, „Wiktor”, „Szarlota”.

W 1822 roku uruchomiono huty cynku: „Anna”, „Ludwik” i „Milowice”. Później powstała walcownia blachy cynkowej „Emma” i fabryka bieli cynkowej. Szczególnie dynamicznie rozwijał się przemysł od końca lat siedemdziesiątych XIX wieku. Powstały takie zakłady, jak: kopalnia „Hrabia Renard”, przędzalnia wełny czesankowej H. Dietla, przędzalnie Schönów, fabryka kotłów parowych „Fitzner i Gamper” (1880), walcownia żelaza Huldczyńskiego (1881), huta „Puszkin” (1882), huta „Aleksander” (1882), huta „Katarzyna” (1883) i wiele innych.

Szybki rozwój wsi spowodował, że mieszkańcy i przedsiębiorcy zaczęli ubiegać się o uzyskanie praw miejskich. Po kilku latach starań w czerwcu 1902 roku, car Mikołaj II wydał ukaz postanawiający, że: „… osiedle Sosnowice, pow. Będzińskiego, gub. Piotrkowskiej, z przylegającymi osiedlami, powstałymi na terenach dworskich majątków Gzichów i Sielce oraz włościańskich: Stary Sosnowiec, Pogoń, Ostra Górka, Kolonia Radocha i osadę Blumentala z Niwki łącznie z odnośnymi częściami gruntów drogi żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej przemianować na miasto nie powiatowe z nazwą Sosnowice”. W tym samym roku przyszedł na świat najsłynniejszy później mieszkaniec miasta – Jan Kiepura, jeden z największych światowych tenorów.

Już 12 lat po uzyskaniu praw miejskich Sosnowiec liczył 118 tys. mieszkańców. Włączono do niego kolejne dzielnice: Konstantynów z Pekinem i Środulą, Milowice, Dębową Górę, Modrzejów i dwór Zagórze. W 1953 roku dołączono Niwkę, Dańdówkę, Bór, Bobrek i Jęzor. Ostateczny kształt miasto uzyskało w 1975 roku, gdy przyłączono do niego okoliczne miasta: Kazimierz Górniczy wraz z Porąbką, Klimontów, Maczki i Zagórze.

Dynamiczny rozwój Sosnowca został zahamowany przez wybuch I wojny światowej. W trakcie działań wojennych i okupacji zniszczeniu uległo wiele zakładów przemysłowych i kopalń. Kolejne dramatyczne chwile miasto przeżyło w 1939 roku.

Największy rozwój miasto przeżywało w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Wtedy na pierwszego sekretarza PZPR wybrano sosnowiczanina Edwarda Gierka. Ta kontrowersyjna dla wielu historyków postać, od lat cieszy się jednak niesłabnącym uznaniem w Zagłębiu. W tym czasie na terenie miasta powstało wiele osiedli, np. Zagórze czy Środula. Kolejny przełom przyniósł początek lat dziewięćdziesiątych XX wieku. Dla Sosnowca to przede wszystkim powstanie silnego samorządu gminnego, restrukturyzacja gospodarki, prywatyzacja przedsiębiorstw, rozwój handlu i usług.

Od początku XXI wieku Sosnowiec radykalnie się zmienia. Przebudowane centrum miasta wraz z dworcem PKP stało się wizytówką Sosnowca. Dzięki tej największej, jak dotychczas, gminnej inwestycji stolica Zagłębia może poszczycić się jednym z najpiękniejszych i najnowocześniejszych śródmieść w Polsce.

Miasto zabytków

 

Sosnowiec to miasto młode, ale mimo to niepozbawione obiektów zabytkowych. Dzięki szybkiemu wzrostowi miasta w okresie industrializacji Polski, napływającym w te rejony kraju ludziom, o wizjach ekonomicznych i gospodarczych, zyskujących tutaj dobry grunt, dzięki silnemu oddziaływaniu dzielnic posiadających bogatą historię, sięgającą średniowiecza, Sosnowiec nie jest miastem bezbarwnym. Takie obiekty jak neoklasycystyczny dworzec Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, czy teatr, będący prężnym ośrodkiem życia kulturalnego miasta, zachęcały niemieckich fabrykantów do inwestowania w tym właśnie miejscu. Dzięki temu powstały rezydencje, założenia pałacowo-parkowe, miejsca gromadzące wokół siebie ludzi nie obojętnych zarówno na rozwój kultury jak i gospodarki.

 

Posługując się szerokim pojęciem zabytku można stworzyć bardzo długi katalog sosnowieckich obiektów, które na to miano zasługują. Wystarczy wspomnieć, iż do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego z terenu Sosnowca wpisanych jest 31 obiektów, a 9 obiektów znajduje się w rejestrze zabytków ruchomych. Zaś w gminnej ewidencji zabytków, w której znaleźć możemy kilkaset pozycji.

 

Zabytki miasta są często perełkami architektury w skali nie tylko regionu, ale również Polski. W dyskusjach konserwatorów i historyków sztuki temat, choćby sosnowieckich pałaców, nie jest obojętny. Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego uznało pałace Sosnowca, jako najpiękniejsze rezydencje w regionie z przełomu XIX i XX wieku.

Znani sosnowiczanie

 

BIEŃ Aleksy (1894 – 1977); działacz socjalistyczny, prezydent Sosnowca.

 

CISZEWSKI Jan (1930 – 1982), sprawozdawca sportowy. Urodził się 22 maja 1930 r. w Sosnowcu, był synem Czesława, działacza sportowego Klubu Motocyklowego Zagłębia Dąbrowskiego i Janiny z Sozańskich

 

CYGAN Jacek. Urodził się w 1950r w Sosnowcu. Autor tekstów piosenek („To nie ja byłam Ewą” w wyk. Edyty Górniak, „Wypijmy za błędy” w wyk. Ryszarda Rynkowskiego), tekściarz, także poeta, scenarzysta, autor musicalowy, juror.

 

ĆWIERK Konstanty (1895 – 1944); Dziennikarz, publicysta, poeta, społecznik.Urodził się w Sosnowcu w rodzinie górniczej; tu zdobywał wykształcenie.

 

DANIŁOWSKI Gustaw (1871 – 1927) ps. Władysław Orwid, poeta, prozaik, działacz społeczno – niepodległościowy.

 

Heinrich (Henryk) Dietel, urodził się 1838 r. Był absolwentem politechniki w Dreźnie i dyrektorem przędzalni w Werdau (Saksonia). W 1878 r. przybył do Sosnowca i założył pierwszą w Królestwie Polskim przędzalnie wełny czesankowej.

 

DORMAN Jan (1912 – 1986); Artysta plastyk, nauczyciel, twórca teatralny. Urodził się w Sosnowcu, gdzie wraz z kierownikiem Referatu Kultury – Janiną Kiepurą-Osiecką stworzył Międzyszkolny Teatrzyk Dziecka.

 

GRUSZCZYŃSKI Stanisław (1891 – 1959); Aktor, śpiewak operowy

 

GIEREK Edward (1913 – 2001); działacz komunistyczny, polityk. Urodził się 6 stycznia 1913 r. w Porąbce (Sosnowiec) w rodzinie górniczej, Jana i Pauliny z domu Gojny.

 

GODWIN Paul. Urodzony w 1902r w Sosnowcu – muzyk.

 

JĘDRYKA Stanisław. Urodzony w 1933r. w Sosnowcu – reżyser filmowy. Jest absolwentem Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej w Łodzi. Uznany za największego w kraju twórcę filmów dla dzieci i młodzieży.

 

KANTOR-MIRSKI Marian (1884 – 1942); ps. Mirski, działacz kulturalny, oświatowy, regionalista.

 

KIEPURA Jan (1902 – 1966); śpiewak operowy i operetkowy, aktor filmowy. Urodził się 16 maja 1902 r. w Sosnowcu, był synem Franciszka, piekarza i Marii z domu Neuman.

 

KIEPURA-OSIECKA Janina. Urodzona w Sosnowcu – śpiewaczka operowa, pedagog, animatorka kultury. Była bliską kuzynką Jana Kiepury, z którym mieszkając w tym samym domu razem wychowała się.

 

KIEROCIŃSKA Janina (1885 – 1946), zakonnica, „Matka Zagłębia”. Urodziła się 16 czerwca 1885 r. w Wieluniu.

 

KUDELSKI Edward. Urodzony w 1910r w Sosnowcu – prozaik, poeta.

 

MAJEWSKI Witold. Urodzony w 1930r w Sosnowcu – piłkarz, trener.

 

MALINA Marian (1922 – 1985); artysta malarz, grafik. Urodził się 28 lipca 1922 r. w Sosnowcu, w rodzinie Waleriana i Marii z Chwisteckich.

 

NEGRI Pola (1897 – 1987); Aktorka filmowa. Przygoda Poli Negrii w Sosnowcu zaczęła się w 1919 roku, kiedy to podróżowała pociągiem z Warszawy do Berlina.

 

NIEMOJEWSKI Andrzej (1864 – 1921); ps. Lambro, Rokita, pisarz, publicysta.

 

OLEŚ Bronisław. Urodzony w 1930r w Łęce – muzyk, pedagog.

 

RACZYŃSKI Franciszek (1874 – 1941) ksiądz kanonik, działacz społeczny. U

 

RYKAŁA Jacek. Urodzony w 1950r. w Sosnowcu – artysta plastyk.

 

STOKOWACKA Natalia (1920 – 1997); Śpiewaczka operowa, primadonna Opery Śląskiej w Bytomiu.

 

SUCHODOLSKI Bogdan (1903 – 1992); w Sosnowcu – pedagog, filozof, historyk nauki i kultury.

 

SZAFER Władysław (1886 – 1970) botanik, naukowiec. Urodził się 23 lipca 1886 r. w Sosnowcu.

 

SZPILMAN Władysław (1911 – 2000); Pianista i kompozytor.

 

SZYGUŁA Witold. Urodzony w 1940r. – piłkarz, bramkarz. Następca Aleksandra Dziurowicza i Józefa Machnika -znakomitych bramkarzy sosnowieckiej drużyny piłkarskiej był równie utalentowany.

 

ZIELIŃSKI-PRZEMSZA Jan (1935 – 1999); historyk, badacz, popularyzator historii i kultury Zagłębia, dziennikarz.

 

ZIÓŁKOWSKI Janusz (1924 – 2000); Urodzony w Sosnowcu. Autor około 130-tu prac naukowych. W tym monografii Sosnowca -,,Sosnowiec – drogi i czynniki rozwoju miasta przemysłowego’’.